Μια σημαντική εκδήλωση αφιερωμένη στην ιστορική συμβολή των Ελληνόβλαχων της διασποράς στη συγκρότηση του νεότερου ελληνικού κράτους θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2026, στη Θεσσαλονίκη, με αφορμή την παρουσίαση του καταλόγου-λευκώματος της έκθεσης «Ελληνόβλαχοι και Εθνοευεργεσία: τεκμήρια από το παρελθόν, διδάγματα για το μέλλον».
Την εκδήλωση διοργανώνει το Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας – Θράκης, στις 19:00, στην αίθουσα «Στέφανος Δραγούμης» του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού, στη Λεωφόρο Στρατού 2.
Η έκδοση συνδέεται με την ομώνυμη έκθεση που φιλοξενήθηκε από τον Δεκέμβριο του 2024 έως τον Ιούνιο του 2026 και ανέδειξε, μέσα από ιστορικά τεκμήρια, τη σημαντική συνεισφορά των βλαχόφωνων ελληνικών παροικιών της Κεντρικής Ευρώπης και των Βαλκανίων στην παιδεία, τις επιστήμες, τα γράμματα και την κοινωνική πρόνοια.
Η συμβολή των Ελληνόβλαχων στη συγκρότηση του νεότερου ελληνικού κράτους
Η έκθεση εστίασε στη δράση των Ελληνοβλάχων Μακεδόνων της διασποράς κατά τον 17ο, 18ο και 19ο αιώνα, με αναφορές σε σημαντικές παροικίες στις σερβικές περιοχές, όπως το Βελιγράδι, το Ζέμουν και το Νόβι Σαντ, αλλά και σε πόλεις της Αυστροουγγαρίας, όπως η Βιέννη, η Πέστη, το Τοκάι και το Κεσκεμέτ.
Μέσα από δωρεές, εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες, συγγραφικό έργο και πολιτιστικές παρεμβάσεις, οι Έλληνες της διασποράς συνέβαλαν ουσιαστικά στη διαμόρφωση των πνευματικών και κοινωνικών προϋποθέσεων για τη δημιουργία του νεότερου ελληνικού κράτους.
Η εθνοευεργεσία δεν περιορίστηκε στην οικονομική ενίσχυση δημόσιων έργων και ιδρυμάτων. Περιλάμβανε επίσης τη στήριξη σχολείων, την έκδοση βιβλίων, τη μετάφραση έργων και την προώθηση της εκπαίδευσης, συμβάλλοντας στη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας και της πολιτιστικής ταυτότητας.
Οι μεγάλοι ευεργέτες και η παρακαταθήκη τους
Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της εθνοευεργεσίας κατέχουν οικογένειες και προσωπικότητες με καταγωγή από ιστορικά βλαχόφωνα κέντρα της Μακεδονίας, όπως η Μοσχόπολη, το Λινοτόπι, η Γράμμουστα, το Νυμφαίο, η Βλάστη και η Κλεισούρα.
Ανάμεσα στους γνωστούς ευεργέτες συγκαταλέγονται οι οικογένειες Σίνα και Δούμπα, καθώς και οι Μπέλλιος, Δάρβαρης και Σπίρτας. Οι δωρεές τους συνέβαλαν στη δημιουργία και ενίσχυση σημαντικών ιδρυμάτων, όπως η Ακαδημία Αθηνών, το Παναθηναϊκό Στάδιο, το Αστεροσκοπείο Αθηνών, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και το θωρηκτό «Αβέρωφ».
Παράλληλα, σημαντικές ήταν οι προσφορές προς τις ιδιαίτερες πατρίδες των ευεργετών, με την ενίσχυση σχολείων, εκκλησιών και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων στη Μακεδονία και σε άλλες περιοχές του ελληνισμού.
Ιστορικά τεκμήρια και διδάγματα για το μέλλον
Μέσα από το υλικό της έκθεσης αναδείχθηκε και η πνευματική συμβολή των Βλάχων λογίων στη διαμόρφωση του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και στην ιδεολογική προετοιμασία της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.
Η δράση τους συνδέθηκε με τη διάδοση των ελληνικών γραμμάτων, την ενίσχυση της παιδείας και τη διατήρηση των πολιτιστικών δεσμών ανάμεσα στις ελληνικές κοινότητες της διασποράς και τον ευρύτερο ελληνισμό.
Ο κατάλογος-λεύκωμα που παρουσιάζεται στη Θεσσαλονίκη φιλοδοξεί να διατηρήσει ζωντανή αυτή την ιστορική παρακαταθήκη και να αναδείξει τη σημασία της προσφοράς των ευεργετών στη διαμόρφωση της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας.
Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2026, στις 19:00, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, στην αίθουσα «Στέφανος Δραγούμης», στη Λεωφόρο Στρατού 2, στη Θεσσαλονίκη.